Dyslexieprotocol S.G. Cambium

Inhoud:

• Wat is dyslexie?
• Diagnosetraject op Scholengroep Cambium.
• De dyslexieverklaring.
• Overzicht dispenserende en compenserende maatregelen:
     o Dispenserende maatregelen. (Vrijstellingen)
     o Compenserende maatregelen. (Faciliteiten)
• Bijlage: Beoordelingsrichtlijnen bij het vak Nederlands en de moderne vreemde talen. 
 

Wat is dyslexie?

Dyslexie is een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem met het aanleren en het accuraat en/ of vlot toepassen van het lezen en/ of spellen op woordniveau.
(Bron: Stichting Dyslexie Nederland)

Dit betekent dat het gaat om een ernstige lees- en/ of spellingachterstand die hardnekkig is, ondanks voldoende gelegenheid tot leren.

Dyslectische leerlingen in het voortgezet onderwijs hebben problemen met:

•  lezen en/ of spellen op woordniveau in het Nederlands en in de moderne vreemde talen (nieuwe klank-tekenkoppelingen, ingewikkelde spellingafspraken);
•  het snel en accuraat lezen (decoderen) van teksten bij alle vakken;
•  het snel en accuraat spellen (coderen) bij functioneel schrijven bij alle vakken.

Criterium van achterstand (vo)

De beheersing van het lees- en/ of spellingniveau (accuratesse en/ of vlotheid) ligt significant onder het niveau dat vereist is in de (onderwijs)situatie waarin de leerling de lees- en spellingvaardigheid functioneel moet toepassen.

Criterium van didactische resistentie (vo)

Ondanks adequate remediërende instructie en begeleiding in het verleden (primair onderwijs) of gedurende een periode in het voortgezet onderwijs, blijven de problemen in het aanleren en toepassen van het lezen en/of spellen op woordniveau bestaan.

Een kind blijft, ook nadat hij met veel hulp een redelijk niveau heeft bereikt, dyslectisch. Eens dyslectisch, altijd dyslectisch. Een groot probleem voor dyslectische leerlingen is dat zij hun kennis en vaardigheden niet ten volle kunnen laten zien door hun beperkte lees- en spellingvaardigheden.

Scholengroep Cambium wil de dyslectische leerling een optimale kans bieden zich te ontwikkelen. Vooronderzoek wordt verricht door de contactpersonen Dyslexie van onze school, die hiervoor gekwalificeerd zijn. Dit zijn Marion van Aalst, Lidewij de Koeijer (locatie Courtine) en Liesbeth Smits (locatie van Heemstraweg).
Onze school werkt samen met BNT consult, psychologenpraktijk in Zaltbommel en met SPIL, Samenwerking in Psychodiagnostiek en Intensieve behandeling bij Leer- en gedragsproblemen in Hedel.    

Binnen de wettelijke mogelijkheden (W.V.O) biedt Scholengroep Cambium alle faciliteiten en vrijstellingen aan.

 
Diagnosetraject op Scholengroep Cambium

Signalering.

Zittende en aanstaande leerlingen van Scholengroep Cambium die reeds in het bezit zijn van een geldige (d.w.z. door een GZ-psycholoog uitgevoerd onderzoek met een handelingsgerichte diagnose) worden niet opnieuw getest. Zij komen op grond van hun eerdere dyslexieverklaring in aanmerking voor de dispenserende en compenserende maatregelen zoals in dit protocol omschreven.

In de eerste weken van het schooljaar wordt aan alle brugklasleerlingen (locatie Courtine) een screeningstest aangeboden in de vorm van een signaleringsdictee. Aan de hand van de resultaten van deze test en op basis van de informatie vanuit het docententeam bepaalt de contactpersoon dyslexie in overleg met de mentor of vervolgonderzoek wenselijk is.

Specifiek didactisch onderzoek.

De contactpersoon dyslexie screent de leerling op dyslexie. Naast spelling wordt nu ook het begrijpend lezen en het technisch lezen onderzocht. Indien de testresultaten op dyslexie wijzen volgt na overleg en met instemming van de ouders een uitgebreid diagnostisch onderzoek.

Uitgebreid diagnostisch onderzoek.

Het is een onderzoek naar factoren die van invloed zijn op het ontstaan of instandhouden van de dyslexie en de daarmee samenhangende leer- of gedragsproblemen. Dit onderzoek omvat:

Onderkennende diagnose.

Op basis van objectief waarneembare kenmerken wordt onderzocht of een leerling als dyslectisch is te classificeren.

Dit onderzoek wordt uitgevoerd door SG Cambium onder supervisie van een GZ psycholoog. De eigen bijdrage (kosten) van de ouder(s) / verzorger(s) is afhankelijk van het type onderzoek.

A) uitgebreid dyslexieonderzoek op school door orthopedagoge
B) uitgebreid dyslexieonderzoek (intern) met doorverwijzing voor een hardnekkigheidtraining * (extern)
C) uitgebreid onderzoek (intern) met aanvullend onderzoek door GZ-psychologe (extern)

* Hardnekkigheidcriterium.

Dit criterium moet aangetoond worden, om een leerling als dyslectisch te classificeren. Voor een hardnekkigheidstraining kan doorverwezen worden naar BNT of SPIL.

Verklarende diagnose.

Deze diagnose doet uitspraken over de individugebonden cognitieve factoren die de stoornis oproepen of in standhouden.

Handelingsgerichte diagnose.

Dit onderzoek en deze diagnose hebben tot doel om richtlijnen voor behandeling vast te stellen, die leiden tot een oplossing of vermindering van de onderwijsbelemmeringen.

       
De dyslexieverklaring

Indien er sprake is van dyslexie wordt er een dyslexieverklaring afgegeven met daaraan gekoppeld handelingsadviezen. Aan de hand van deze adviezen wordt de Groene Kaart = dyslexiekaart ingevuld. De contactpersoon dyslexie bespreekt deze zorgvuldig met de leerling. Op deze dyslexiepas, die de leerling bij zich heeft in de lessen, staat nauwkeurig aangegeven welke compenserende en dispenserende maatregelen voor hem/ haar en de lessensituatie genomen mogen worden.

Tussentijdse evaluatie.

Gedurende het schooljaar kunnen dyslectische leerlingen terecht bij de contactpersonen dyslexie als aanpassing van de Groene kaart nodig lijkt. Een verzoek om aanpassing kan vanuit de leerling of vanuit het docententeam komen. In overleg kan de kaart worden bijgesteld. Aanpassingen kunnen ook via de mail aangevraagd worden. (mailadressen staan vermeld in de schoolgids)

Jaarlijks terugkerende evaluatie.

De effectiviteit van de zorg aan dyslectische leerlingen wordt op de volgende niveaus geëvalueerd: 

1) Schoolniveau    
a) cijfers vakken worden systematisch verzameld via het leerlingvolgsysteem    
b) gegevens betreffende de algemene begeleiding en leertaakgerichte prestaties worden verzameld via de mentor. 
2) Individueel niveau.   
a) leerlingen kunnen met hun vragen/ problemen terecht bij hun mentor. De mentor vormt de spil in de begeleiding en is het eerste aanspreekpunt voor de leerling
b) Via de mail kunnen de leerlingen snel in contact komen met de contactpersonen dyslexie voor vragen e.d. (mailadressen staan ook vermeld op de Groene kaart)
     (op school wordt geen remedial teaching aangeboden; voor individuele hulp wordt verwezen naar externe instanties/remedial teachers)
3) Groepsniveau  
In klas 1 en 2 (locatie Courtine) kan de dyslectische leerling zich opgeven, in overleg met de mentor, voor het Cambiumuur dyslexie. In een  blok van 10 weken (1 uur per week) wordt gewerkt aan een aantal vaardigheden, waaronder bewustwording probleem, op de hoogte zijn van rechten, woordjes leren, begrijpend lezen en bestaande hulpmiddelen..D
4) ouderniveau.    
a) de contactpersonen dyslexie organiseren een keer per jaar een avond voor de ouders van dyslectische leerlingen (op locatie)     
b) Ouders (alleen locatie Courtine) kunnen via de mailbox dyslexie terecht met hun vragen, op- en aanmerkingen omtrent ons dyslexiebeleid. Ouders worden via een brief hierover ingelicht.

 
Overzicht dispenserende en compenserende maatregelen

Dispenserende maatregelen (Vrijstellingen):

Vrijstelling wordt door de ouder(s) schriftelijk aangevraagd bij de locatiedirecteur, na overleg met de mentor van hun kind.

De mentor stelt de contactpersoon dyslexie op de hoogte van de aangevraagde vrijstelling.

Alleen leerlingen die blijk hebben gegeven van voldoende inzet gedurende langere tijd komen voor de vrijstellingsregeling in aanmerking. (De hardnekkigheid van het probleem, zich uitend bij de moderne vreemde talen, moet worden aangetoond):

Hoewel de mogelijkheid van vrijstelling geboden wordt, moedigt Scholengroep Cambium dit niet voor alle dyslectische leerlingen aan. Wanneer het redelijkerwijs haalbaar is de taal te blijven volgen, heeft dat de absolute voorkeur. Leerlingen kunnen door de aangeboden vaardigheden (luisteren, lezen, spreken, schrijven) hun zwakke punten wellicht compenseren.

Het is erg belangrijk dat de leerlingen die een taal willen laten vallen, zich goed informeren over de eisen van de te kiezen vervolgopleiding. Ouders en leerlingen onderzoeken dit zelf.

Basisvorming VMBO BB/KB

In bijzondere situaties kan het vak Duits komen te vervallen. In de vrijkomende uren krijgt de leerling een programma in het kader van Remediale hulp m.b.t. dyslexie.

Basisvorming VMBO klas 1 en 2 TL

Iedere leerling in 1 en 2 TL, die in het bezit is van een dyslexieverklaring, heeft de mogelijkheid om een moderne vreemde taal te laten vallen, met uitzondering van het vak Engels. (Engels is een verplicht examenvak.) De 3 lesuren die hierdoor vrijkomen worden gebruikt voor de overige talen.

De invulling hiervan wordt door de mentor besproken met de leerling. In de praktijk wordt de vrijgekomen tijd gevuld met het maak- en leerwerk van Engels en de andere MVT.

De leerling wordt geacht hieraan te werken in de klas en niet in de studiehallen (m.u.v. het gebruik van de computer ter ondersteuning van de talen).

De mentor koppelt dit terug naar de docent van het vak waarvoor vrijstelling is verleend.

Mocht de leerling van deze mogelijkheid gebruik willen maken, dan volgt een gesprek met de leerling, de ouders en de mentor. Van belang is wel te vermelden, dat de doorstroommogelijkheid naar de Havo door deze keuze bemoeilijkt kan worden.

Onze doelstelling is dat iedere leerling minimaal één jaar elke moderne vreemde taal volgt.

Dit betekent dat er twee mogelijkheden zijn:

•  Een leerling kan in de brugklas ervoor kiezen het vak Frans te laten vallen. Het gevolg hiervan is dat hij dan twee jaar Duits moet volgen. Omdat de leerling nog niet weet hoe dit vak voor hem zal verlopen, wordt deze vorm van vrijstelling afgeraden.
•  De leerling vraagt aan het einde van het tweede leerjaar (voor 1 mei) vrijstelling aan voor het vak Duits. Het vak Frans mag hij regulier laten vallen. Deze vorm van vrijstelling wordt aangeraden.

Basisvorming havo/ vwo klas 1,2 en 3

In deze klassen zijn geen vrijstellingen mogelijk.

VMBO bovenbouw

Alleen leerlingen in de BB leerweg mogen worden vrijgesteld van Duits. Het vak Maatschappijleer dient als vervanging.

Bovenbouw Tweede Fase

In deze klassen zijn verder geen vrijstellingen mogelijk.

In de bovenbouw vwo zijn 2 moderne vreemde talen verplicht, waaronder het vak Engels.

In de bovenbouw havo is alleen Engels verplicht en afhankelijk van de profielkeuze Frans en/ of Duits. (In het profiel Cultuur & Maatschappij is een tweede moderne vreemde taal verplicht.)
 
Compenserende maatregelen (Faciliteiten):

Voor het uitvoeren van de faciliteiten ligt de verantwoordelijkheid bij de docent en het initiatief bij de docent èn de leerling.

(Onderstaande faciliteiten gelden voor alle leerwegen. Toekenning van deze faciliteiten is afhankelijk van de handelingsgerichte diagnose.)

m.b.t. hoe te toetsen

> verlenging toetstijd
> mondeling toetsen i.o. met vakdocent
> vergroting van het lettertype bij teksten
> niet of gedeeltelijk meerekenen van spellingsfouten (zie bijlage: beoordelingsrichtlijnen Nederlands en de MVT)
> auditieve ondersteuning / ICT- ondersteuning:

Bijvoorbeeld:– gebruik Daisy-speler/ laptop gebruik met of zonder gebruik van spellingcontrole/ gebruik tekst naar spraak programma’s (kurzweil/ claroread/ Spika)

> deze hulpmiddelen kunnen i.o. worden ingezet; voorwaarde: de hulpmiddelen worden aangeschaft door ouders/ leerling

Faciliteiten bij Examens:

> verlenging van de examentijd (voor het Centraal Examen hoogstens 30 minuten)
> vergroting van het lettertype bij teksten
> auditieve ondersteuning
> ICT- ondersteuning

Hulmiddelen als de Daisy-speler, tekst naar spraakprogramma’s en laptopgebruik worden alleen tijdens examens ingezet, mits:

> deze hulpmiddelen expliciet worden geadviseerd in de handelingsgerichte diagnose (afgegeven door een GZ-psycholoog)
> er kan worden aangetoond dat de leerling gedurende minimaal 1 jaar met het betreffende hulpmiddel heeft gewerkt en met het gebruik hiervan bekend is.

De locatiedirecteur van Scholengroep Cambium beslist in samenspraak met de examensecretaris, op basis van een gemotiveerd advies vanuit het Zorgteam, voor iedere dyslectische leerling van welke vrijstellingen en faciliteiten gebruik gemaakt mag worden. Dit alles gebaseerd op het rapport van een deskundige. Voor leerlingen die in het bezit zijn van een dyslexieverklaring worden de extra faciliteiten bij de examens gemeld bij de inspectie.
 
Mei 2009.

Klik hier voor de beoordelingsrichtlijnen voor de moderne vreemde talen en Nederlands.